عنوان: مدت زمان واقعی ویزیت بیماران

مدت زمان واقعی ویزیت بیماران

عبدالواحد خدامرادی، دبیر گروه سیاستگذاری و اقتصاد سلامت

خدمات سرپایی در ساختار نظام سلامت کشورها از اهمیت ویژه ای برخوردار است. این خدمات در واقع تعیین کننده مسیر درمانی بیماران می باشند و از این حیث باید توجه ویژه‌ای به آنها بشود. در بخش سرپایی، بیمار پس از ویزیت توسط پزشک تعیین تکلیف می‌شود و درمان خود را یا به صورت سرپایی دریافت می‌کند و یا به بخش‌های بستری بیمارستان ارجاع داده می‌شود. توجه به کیفیت خدمات سرپایی می‌تواند در کاهش میزان ارجاعات بستری تاثیر بسزایی داشته باشد. از منظر اقتصادی نیز، خدمات سرپایی باکیفیت، در کاهش هزینه‌های نظام سلامت و بیماران نقش مهمی را ایفا می‌کند. یکی از مهمترین ارکان کیفیت خدمات سرپایی، ویزیت بیمار توسط پزشکان می‌باشد. درواقع ویزیت مانند آجر ساختمانی است که سلامت نام دارد و مهمترین فعالیت انسانی پزشکان محسوب می‌شود. در جریان ویزیت نوعی رابطه انسانی میان پزشک و بیمار شکل می‌گیرد و براساس این ارتباط و شرح حالی که پزشک از بیمار می‌گیرد نحوه درمان مشخص می‌شود. به همین دلیل است که از ویزیت به عنوان مهمترین ‌فعالیت پزشکان و شاکله اصلی فرایند درمانی یاد می‌شود.

کیفیت ویزیت و مدت زمانی که پزشک برای تشخیص بیماری هر فرد اختصاص می‌دهد در کشورهای مختلف و به تفکیک تخصص‌ها متفاوت است. آنچه که مسلم است، صرف مدت زمان معقول و منطقی برای ویزیت بیماران و اجتناب از شتابزدگی در ویزیت، در افزایش کیفیت ویزیت و دقت تشخیص‌های بالینی تاثیر مثبتی دارد. از طرفی رعایت مدت زمان استاندارد ویزیت، موجب تعامل بیشتر بیمار با پزشک شده و در تشخیص جنبه‌های روحی و روانی بیماری نیز کمک کننده است.

با توجه به اینکه نظام سلامت کشور با خیل عظیمی از بیماران سرپایی مواجه است، توجه به امر ویزیت از اهمیت زیادی برخوردار است. به همین منظور در سال 97 در موسسه عالی پژوهش تامین اجتماعی پژوهش میدانی درخصوص محاسبه واقعی مدت زمان ویزیت پزشکان در مراکز سرپایی شهر تهران انجام گرفت که نتایج آن نشان از اختصاص مدت زمان ناکافی پزشکان به فرآیند ویزیت دارد. در این مطالعه ویزیت 982 بیمار زمان‌سنجی شده است. نتایج این مطالعه نشان می دهد که میانگین مدت زمان ویزیت توسط پزشکان عمومی و متخصص در مراکز درمانگاهی دولتی بسیار پایین‌تر از استانداردهای تعریف شده بین المللی و ملی می‌باشد.

طبق زمان سنجی‌های انجام شده، پزشکان عمومی به طور میانگین 3.82 دقیقه وقت برای ویزیت بیماران خود اختصاص داده اند. بیشترین مدت زمان ویزیت یک بیمار توسط پزشکان عمومی طبق داده های زمان سنجی شده 11 دقیقه و کمترین زمان اختصاص یافته 1.33 دقیقه بوده است.

در زمینه متخصصین، میانگین مدت زمان ویزیت کل پزشکان متخصص 3.87 دقیقه بوده است. بیشترین میانگین مدت زمان ویزیت یک بیمار سرپایی در مراکز مورد مطالعه توسط متخصصین اطفال و کودکان صورت گرفته است. میانگین مدت زمان ویزیت توسط این متخصصین 5.38 دقیقه می‌باشد. پس از آن متخصصین داخلی با 5.09 دقیقه و متخصصین قلب و عروق با 4.96 دقیقه در رده های دوم و سوم میانگین بیشترین مدت زمان ویزیت قرار دارند. در مقابل کمترین مدت زمان ویزیت یک بیمار با 1.90 دقیقه متعلق به متخصصین گوش، حلق و بینی می باشد. پس از آن متخصصین ارتوپدی با  2.28 دقیقه و متخصصین چشم با 2.84 دقیقه کمترین میانگین مدت زمان ویزیت یک بیمار سرپایی را به خود اختصاص داده اند.

استاندارد مدت زمان ویزیت یک بیمار سرپایی توسط پزشک عمومی طبق پیشنهاد مشترک وزارت کار، تعاون و رفاه اجتماعی و وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشکی که در سال 1395 به تایید هیئت دولت رسیده است حداقل 15 دقیقه می باشد. این استاندارد برای مراکزی که درگیر طرح تحول سلامت(بسته ارتقای کیفیت خدمات ویزیت) بوده اند و در جهت کاهش زمان انتظار بیماران، حداکثر 8  بیمار برای یک ساعت در نظر گرفته شده است. یعنی پزشکان شاغل در طرح تحول سلامت در یک ساعت حداکثر 8  بیمار را می توانند ویزیت کنند که به طور میانگین برای هر بیمار 7.5 دقیقه زمان ویزیت در نظر گرفته شده است.  با توجه به اینکه این مطالعه در درمانگاه ها انجام شده است و درگیر طرح تحول سلامت نبوده‌اند مدت زمان واقعی ویزیت پزشکان عمومی اختلاف 11 دقیقه ای با حداقل استاندارهای تعیین شده کشوری دارد. این امر لزوم توجه جدی سازمان‌های ارائه دهنده  و نظارتی کشور به بحث کمیت و کیفیت ویزیت پزشکان و بررسی علل پایین بودن مدت زمان ویزیت پزشکان عمومی را نشان می دهد.

مقدار استاندارد درنظر گرفته شده برای مدت زمان ویزیت پزشکان متخصص 20 دقیقه، فوق تخصص 25 دقیقه و روانپزشک 30 دقیقه در نظر گرفته شده است که مقدار واقعی اختصاص یافته براساس نتایج این مطالعه خیلی پایینتر از این استانداردهای تعیین شده می‌باشد که احتمالا این امر دلایل مختلفی داشته باشد که فقط یک علت آن پزشکان باشند. مراجعه‌کنندگان زیاد، مراجعات مکرر و تکراری، شیوه پرداخت به پزشکان، تشویق پزشکان به تعداد ویزیت بیشتر و بسیاری دیگر از اشکالات سیستمی نظام سلامت کشور می‌تواند در به وجود آمدن این مشکل نقش داشته‌باشند. از طرف دیگر عدم نظارت بر رفتار و عملکرد پزشکان از سوی سازمان های نظارتی موجب شده است تا پزشکان به صورت سلیقه ای و بدون یک دستورالعمل مشخص اقدام به معاینه بیماران بکنند که این امر هم موجب کاهش مدت زمان ویزیت شده است و هم کیفیت خدمات ارائه شده را خدشه دار می کند.