عنوان: گفتگو با اعضای گروه پژوهشی «اقتصاد و سرمایه‌گذاری»

هدف: بررسی چالش‌های اقتصادی و سرمایه‌گذاری سازمان تامین‌اجتماعی

راهکار: شفافیت و خروج از بنگاه‌داری

 

سرمایه‌گذاری و فعالیت اقتصادی، یکی از الزامات تامین‌اجتماعی فراگیر در راستای تضمین انباشت سرمایه بین نسلی بیمه‌شدگان محسوب می‌شود. میان عملکرد سازمان تامین‌اجتماعی و وضعیت اقتصادی کشور رابطه‌ای دو‌سویه برقرار است. از یک‌سو عملکرد بهینه سازمان در کشور می‌تواند شرایط اقتصادی را به نحو قابل توجهی بهبود بخشد و از سوی دیگر، رونق و رکود اقتصادی، منابع در دسترس سازمان را تحت تأثیر قرار می‌دهد. از این روی، گروه اقتصاد و سرمایه‌گذاری مؤسسه عالی پژوهش تامین‌اجتماعی به‌دنبال مطالعه دقیق ارتباط میان شرایط اقتصادی و عملکرد سازمان تامین‌اجتماعی است و می‌کوشد با ارزیابی روش‌های فعلی مدیریت منابع مالی در اختیار این سازمان و بهره‌گیری از الگوهای نوین جهانی، تصمیم‌سازان را در مدیریت منابع یاری دهد. برای آشنایی بیشتر با فعالیت‌های این گروه پژوهشی، گفت‌و‌گویی با فردین یزدانی (مدیر گروه)، سمانه سادات علوی (دبیر گروه) و زهرا نوروزی (کارشناس گروه) انجام دادیم که در ادامه می‌خوانید. این پژوهشگران علاوه بر اینکه محدودیت دسترسی به اطلاعات را به عنوان یکی از مهمترین چالش‌های پیش روی خود عنوان می‌کنند، معتقدند که سازمان تامین‌اجتماعی در فعالیت‌های اقتصادی و سرمایه‌گذاری خود باید شفافیت داشته باشد چراکه شفافیت، از بروز بسیاری از مشکلات جلوگیری خواهد کرد.

 

* اگر موافق باشید، گفت‌و‌گو را با پیشینه گروه اقتصاد و سرمایه‌گذاری و هدف شکل‌گیری آن آغاز کنیم. اساسا چرا این گروه تشکیل شد؟

یزدانی: گروه اقتصاد و سرمایه‌گذاری از بدو تشکیل موسسه یعنی سال 1371 فعالیت خود را آغاز کرد و در دوره دوم فعالیت موسسه، یعنی از سال 93، به صورت جدی تری شاهد فعالیت این گروه هستیم. اساسا وظیفه موسسه عالی پژوهش، ارائه خدمات کارشناسی به سازمان تامین‌اجتماعی و همفکری با مجموعه وزارت تعاون، کار و رفاه اجتماعی است. گروه‌بندی موسسه هم بر اساس موضوعات و مقولاتی که سازمان تامین‌اجتماعی با آن مواجه است، شکل گرفته. بنابراین، یکی از اهداف تشکیل این گروه، ارائه خدمات فکری، مشاوره‌ای و کارشناسی در زمینه‌های مرتبط با سرمایه‌گذاری به سازمان تامین‌اجتماعی است. مجموعه وسیعی از شرکت‌های سرمایه‌گذاری و مهمترین آنها شستا در حوزه سازمان تامین‌اجتماعی و بخش اقتصادی آن قابل تعریف هستند و سهم وسیعی که این شرکت‌ها در بازار بورس، املاک و مستغلات و همچنین بانکداری دارند، نیاز به برنامه­ریزی در بخش سرمایه‌گذاری را به خوبی نشان می‌دهد.

یکی دیگر از وظایف گروه، یافتن راهکارهای عملی برای ارتقای عملکرد سبد سرمایه‌گذاری سازمان تامین‌اجتماعی است. در کنار این موضوع، سازمان تامین‌اجتماعی نیازمند اتخاذ سیاست‌های مختلف برای سرمایه‌گذاری است و مواردی مانند ورود به سرمایه‌گذاری‌های پرخطر و فعالیت در برخی بنگاه ها، می‌تواند به منابع این سازمان لطمه بزند. بنابراین یکی دیگر از فعالیت‌های گروه، ارائه توصیه‌های کارشناسی برای سرمایه‌گذاری حوزه اقتصادی سازمان تامین‌اجتماعی است.

همچنین سازمان تامین‌اجتماعی یکی از بازیگران بزرگ اقتصادی کشور است و با بازار کار، سیاست‌های اقتصادی و سیاست‌های پولی و بانکی ارتباط مستقیمی دارد. به همین دلیل، هر تحول در حوزه اقتصاد، بر عملکرد بخش بیمه ای، درمانی و اقتصادی این سازمان اثرگذار است. بنابراین یکی از علاقمندی­های موسسه و گروه اقتصاد و سرمایه‌گذاری این است که به ارائه راهکارها در این حوزه بپردازد و مانند چشم و گوش بخش اقتصادی سازمان تامین‌اجتماعی، هشدارهای لازم را به سازمان منتقل کند.

علوی: علاوه بر این موارد، یکی از مباحثی که سال گذشته مطرح شد، منطقه ای کردن دستمزد در سطح کشور بود. در این زمینه تحلیلی توسط گروه انجام شد و اثرات این تصمیم بر منابع و مصارف سازمان تامین‌اجتماعی مورد بررسی قرار گرفت. در مجموع، پایش اتفاقات، وقایع و سیاست‌های مختلف در عرصه اقتصاد کلان و تحلیل آثار آن بر سازمان، تحلیل وضع موجود سبد سرمایه‌گذاری‌های سازمان و ارائه راهکارهای استراتژیک در حوزه سرمایه‌گذاری، از فعالیت‌های مهم این گروه پژوهشی است.

نوروزی: همانطور که همکاران بنده نیز گفتند، سازمان تامین‌اجتماعی از رویدادهای حوزه‌های مختلف سیاسی و اقتصادی کشور اثرپذیر است. بنابراین، رصد اتفاقات قبل از وقوع، یکی از اهداف ما در گروه اقتصاد و سرمایه‌گذاری است. ما در این خصوص، پیش‌بینی‌های کارشناسی را در اختیار سازمان قرار می‌دهیم و برای مثال، در بحث تحریم‌ها، پیش‌بینی و تحلیل لازم را نسبت به اثرگذاری تحریم‌ها بر فعالیت‌های سازمان تامین‌اجتماعی ارائه دادیم.

 

* خروجی‌های پژوهشی شما چقدر بر تصمیم گیری‌های سازمان تامین‌اجتماعی اثرگذار بوده است؟

یزدانی: وظیفه پژوهشگر این است که در حدود تعریف شده، به پژوهش بپردازد و خروجی را در اختیار سازمان مطبوع قرار دهد. سفارش دهنده باید زمینه و بستر اجرای خروجی پژوهش‌ها را فراهم کند و پژوهشگران لزوما در جریان اجرای خروجی کار خود قرار نمی‌گیرند. البته این یک آسیب است و باید برای آن چاره‌اندیشی کرد. در واقع وظیفه پژوهشگران، آگاه­سازی تصمیم‌گیران نسبت به وقایع و تحلیل شرایط است و اگر این کار به خوبی انجام شود، می‌توان به اثرگذاری خروجی‌های پژوهشی بر تصمیم‌گیری‌ها امیدوار بود. البته خوشبختانه مدیریت کلان سازمان تامین‌اجتماعی نسبت به خروجی پژوهش‌ها و فعالیت‌های موسسه و گروه، تاکنون واکنش مثبتی نشان داده است و اثربخشی فعالیت‌های گروه، قابل رویت است.

علوی: دست کم این است که موسسه و گروه، در راستای جهت‌دهی به افکار مدیران فعالیت می‌کنند و خوشبختانه اثرگذاری فعالیت‌های خود را کمابیش دیده‌ایم، اما واقعیت این است که برخی ملاحظات سیاسی، اقتصادی، اجتماعی و حتی فرهنگی گاها بر تصمیم گیری‌های سازمان‌ها اثر می‌گذارند و نمی توان انتظار داشت همه تصمیمات اخذ شده بر مبنای پژوهش‌ها باشد. با این وجود، موسسه عالی پژوهش به وظیفه خود عمل می‌کند.

نوروزی: با توجه به اینکه سازمان تامین‌اجتماعی بزرگترین نهاد بیمه ای کشور است، علاوه بر تاثیرپذیری، تاثیرگذار هم هست و این موضوع، دریچه ای برای استفاده از فعالیت‌های علمی و پژوهشی است. سیاست موسسه هم همواره این بوده که سازمان تامین‌اجتماعی را به عنوان یک بازیگر بزرگ و اثرگذار بر تصمیم گیری‌های حوزه رفاه و تامین‌اجتماعی کشور کمک کند. مثلا با توجه به اینکه سال جاری به نام حمایت از کالای ایرانی نام‌گذاری شده بود، پیشنهاد دادیم که به مستمری بگیران، در قالب بن‌کارت، تسهیلات خرید غیرنقدی کالای ایرانی ارائه شود که این پیشنهاد، توسط وزارت رفاه اجرایی شد.

 

* اساسا تعامل شما با سازمان تامین‌اجتماعی چگونه است؟

یزدانی: تعامل با سازمان تامین‌اجتماعی در دو بخش قابل بررسی ست. یکی اینکه در حین انجام کار، به مفاهمه و درک مشترک برسیم و دیگر اینکه در حوزه کسب اطلاعات و آمار، فعال باشیم. به رغم تعامل خوبی که با سازمان داریم، واقعیت این است که در بخش دوم، تجربه کارآمد لازم را نداریم. به عنوان مثال، پروژه ای را که به سفارش سازمان در حال انجام بود را به دلیل اینکه نتوانستیم به اطلاعات لازم دست پیدا کنیم، در میانه راه رها کردیم. متاسفانه محققان ما برخی اوقات به سد بزرگ دسترسی به اطلاعات برخورد می­کنند در صورتیکه دسترسی به آمار و اطلاعات، لازمه انجام پروژه‌های پژوهشی است. اما در بخش مفاهمه، با توجه به اینکه هر معاونت سازمان یک نماینده در گروه‌های پژوهشی دارد و عمده ارتباط کاری ما با معاونت‌های اقتصادی و بیمه‌ای است، تعامل قابل قبولی با این نمایندگان برقرار شده.

 

* علاوه بر چالش دسترسی به اطلاعات، در انجام پژوهش‌ها با چه موارد دیگری دست و پنجه نرم می‌کنید؟

یزدانی: علاوه بر سختی دسترسی به آمار و اطلاعات که البته چالش بسیار بزرگی است، مسائل و مشکلات دیگر به بروکراسی اداری سازمان بر می‌گردد. اگر تحقیق و پژوهش را در قالب بروکراتیک ببینیم و عزم و همت خوبی برای خروج از بروکراسی اداری نداشته باشیم، در انجام پروژه­ها با مشکل و کندی کار مواجه خواهیم شد. البته بخشی از روند بروکراتیک، گریزناپذیر است.   

 

* تجربه سال‌ها تحقیق و پژوهش در حوزه اقتصادی و سرمایه‌گذاری سازمان تامین‌اجتماعی، مطمئنا چالش‌های اصلی این حوزه را برای شما روشن کرده است. این چالش‌ها چیستند؟

یزدانی: به نظر من یکی از چالش‌های اساسی این است که نظام سرمایه‌گذاری سازمان تامین‌اجتماعی شفافیت لازم را ندارد. سازمانی که سبد سرمایه‌گذاری بزرگی دارد، چگونه می‌تواند برآوردی از ارزش روز دارایی‌های خود نداشته باشد؟! ایرادی ندارد که این برآورد در معرض دید عموم قرار بگیرد چراکه اگر نظام سرمایه‌گذاری شفافیت نداشته باشد، مشکلات بسیار و ناکارآمدی‌های فراوانی را تجربه خواهد کرد.

علوی: چالش دیگر، خروج از بنگاهداری است. به عقیده ما بازار اقتصاد ایران گنجایش خروج یکدفعه را ندارد و این خروج باید به مرور زمان صورت گیرد. این نکته را باید بپذیریم که اقتصاد ایران، عمق لازم را برای پذیرش کوتاه‌مدت این حجم عظیم از سرمایه­گذاری نخواهد داشت. یکی دیگر از چالش­ها این است که هیچوقت در سازمان سیاست بهینه سازی سبد سرمایه­گذاری در پیش گرفته نشده است. در این زمینه طرح­های پژوهشی زیادی انجام شده و خروجی آنها در اختیار سازمان قرار گرفته است.

 

* برای آینده چه برنامه‌ای دارید؟

علوی: در سال آینده، تمرکز ما بر دو مقوله خواهد بود. یکی اینکه در حوزه سیاست گذاری رفاه و تامین‌اجتماعی اجتماعی ایده‌های کلانی داریم و به دنبال تحقق آنها خواهیم رفت که اگر این اتفاق بیفتد، کمک شایانی به سازمان تامین‌اجتماعی خواهد بود. دیگر اینکه در حوزه طرح تحول سلامت و ارزیابی اقتصادی آن، پژوهش گسترده ای انجام خواهیم داد تا مشخص شود این طرح، چه آسیب‌ها و مزایایی در بعد اقتصادی برای سازمان و اقصاد سلامت کشور داشته است.

نوروزی: بررسی برخی مسائل کلیدی را نیز در قالب کارگروه‌های تخصصی استارت خواهیم کرد و مدیریت صندوق‌های بیمه ای را از دید اقتصاد کلان بررسی خواهیم کرد. البته بسته به اینکه معاونت اقتصادی سازمان در سال جدید با چه چالش‌های روبرو خواهند شد، فعالیت‌های گروه متمرکز می‌شود. در واقع ما به دنبال چابکی بیشتر این معاونت هستیم. بحث ممیزی انرژی در ساختمان‌های بیمه‌ای، درمانی و ستادی سازمان در سراسر کشور نیز از برنامه هایی است که در سال آینده به اجرا در خواهد آمد.