نعمت‌الله علیپور، معاون توسعه منابع و مدیریت



بـرای آینـده بهـتر


تحقیق و پژوهش در حوزه تخصصی تامین‌اجتماعی، با توجه به پیچیدگی مباحث حوزه تأمین اجتماعی که دربرگیرنده طیف وسیعی از موضوعات در حوزه‌های علمی مختلف است، ساده نیست. مسائل این حوزه باید از جنبه‌ها و زاویه‌های مختلف مورد بررسی قرار گیرند و آمار و اطلاعات کافی می‌بایست در دسترس باشند. از این رو، موسسه عالی پژوهش تامین‌اجتماعی به‌عنوان بازوی فکری سازمان تامین‌اجتماعی، نقش خطیری در عرصه پژوهش در حوزه رفاه و تامین‌اجتماعی بر دوش گرفته و در این میان، نیازمند یاری است. نعمت‌الله علیپور، معاون توسعه منابع و مدیریت موسسه عالی پژوهش تأمین‌اجتماعی در این گفت‌و‌گو، به ظرفیت‌های اساسنامه‌ای موسسه و البته نیازهای این نهاد برای کارایی بهتر پرداخته است. این گفت‌و‌گو را از دست ندهید.

شفافیت در کار موسسه عالی پژوهش چقدر مهم است؟ در همه ابعاد، در بررسی و قضاوت پژوهش‌های انجام شده و ...
ببینید، در هر پژوهش بر اساس شواهد موجود و آنچه جسته می‌شود، قضاوت‌هایی خواهیم داشت و در نهایت این روند به نتیجه‌گیری منتهی می‌شود و اینجا است که باید جانب انصاف را رعایت کنیم. شرط انصاف در اینجا اینگونه عملی می‌شود که با موضوعات، به صورت غیرشخصی برخورد کنیم و از بیرون به آنها بنگریم. اینگونه قضاوت در واقع به توانمندی‌های فردی ما بستگی دارد. اما سئوال این است که یک نهاد پژوهشی چگونه می‌تواند این روند را طی کند؟ آیا می‌تواند از بیرون، عملکرد درونی خود را مورد بررسی قرار دهد؟ موسسه عالی پژوهش در اولین گام باید عملکرد خود را در برابر نگاه مخاطبان قرار داده و شرایط نقد را فراهم آورد و البته پیش از آن، در ارائه عملکرد خود شفافیت داشته باشد. اگر به دنبال اعمال حاکمیت صحیح و کارآمد خود بر سیستم هستیم، باید شفافیت را در دستور کار داشته باشیم. این شفافیت در دو قالب می‌تواند نمود پیدا کند که یکی فرایندها است و دیگری بروندادها. در ارتباط با شفافیت فعالیت‌های موسسه در حوزه پژوهش این نکته شایان ذکر است که از لحظه فراخوان کار بررسی‌های پیشنهادات تا زمان عقد قرارداد و انجام پژوهش‌ها همه مراحل باید شفاف باشد. اطلاعات تمامی قراردادهای پژوهشی موسسه، فراخوان‌ها و نتایج پژوهش‌ها و گزارش‌ها همه بر روی سایت موسسه بارگذاری شده و در دسترس عموم قرار دارد. اما برای اینکه فرایندهای شفاف و مشخصی داشته باشیم که وابسته به فرد و موقعیت نباشد و همواره بتواند الزامات کارآمدی و پاسخگویی را فراهم آورد  به تبیین فرایندها و غیر وابسته‌سازی آن از اشخاص نیاز داریم. در حال حاضر امکانات بسیار مناسبی را برای نیل به این هدف داریم و فناوری اطلاعات در این راه توانسته است کمک شایانی کند.

دقیقا چه استفاده‌ای از فناوری اطلاعات و ارتباطات دارید؟
یکی از اولین گام‌های ما در موسسه این بود که زمینه IT محور کردن فرایندها را ایجاد کردیم. به این معنا که اولا فرایندهای موجود را سیستمی کنیم و ثانیا با برطرف‌سازی مشکلات موجود در فرایندها، این مسیر را با توجه به توانمندی‌های حوزه IT بازطراحی کنیم. با در نظر گرفتن اینکه پشتیبانی موسسه فقط 10 نفر نیرو دارد، متوجه خواهیم شد که فرایندها در موسسه عالی پژوهش عموماً بر پایه IT است که موسسه را قادر ساخته با حداقل نیرو فرایندها را پشتیبانی کند. استفاده از فناوری اطلاعات، بر افزایش بهره‌وری و اثربخشی فعالیت‌های موسسه بسیار تاثیر داشته است. فرایندهای پژوهشی معمولا دارای اصولی است که به صورت علمی تعریف شده‌اند، اما در این زمینه هم با توجه به الزامات موسسه، از نگاه IT  به فرایندها پرداخته‌ایم. فرایندهای مختلف در حوزه‌های مالی، بهای تمام‌شده، عقد قراردادها و برگزاری جلسات و ... در موسسه از نگاه IT مورد بازبینی قرار گرفته و یکپارچه شده است و کاهش مصرف کاغذ و کاهش بوروکراسی اداری، از امتیازاتی است که به دنبال این کار، به دست آوردیم. پس از دخالت دادن حوزه  IT در فرایندها، عقد قراردادهای فعالیت‌های پژوهشی کاملاً به صورت سیستمی انجام می‌شود. به عبارت دیگر، نهادهای مرتبط، وقتی نیاز خود را به موسسه اعلام کردند،  این نیازها بر روی سایت موسسه قرار می‌گیرد و پس از آن، پژوهشگران مختلف به موسسه مراجعه کرده و پروپوزال خود را ارائه می‌دهند و این پروپوزال‌ها در گروه پژوهشی مورد بررسی قرار می‌گیرند و آنه اکه حداقل‌های استاندارد را داشته باشند، در شورای پژوهشی مطرح می‌شوند. شورای پژوهشی یکی از آنها را تایید می‌کند و مراحل عقد قرارداد را آغاز می‌کنیم. تمامی مراحل مذکور، سیستمی است. بعد از عقد قرارداد نیز که تیم‌های کنترل پروژه و پشتیبانی وارد کار می‌شوند، بازهم فعالیت‌ها به صورت سیستمی است.

اساسنامه موسسه تا چه میزان به شما در رسیدن به اهدافی که مد نظر دارید کمک کرده است؟
اساسنامه موسسه، گستره جغرافیایی ملی و فراملی را برای فعالیت آن مدنظر قرار داده است. در زمینه فعالیت‌ها نیز به برقراری  ارتباطات گسترده با نهادها و ارائه طیف گسترده‌ای از فعالیت‌های پژوهشی آموزشی اشاره شده است. یکی از امتیازات اساسنامه موسسه، تعریف ارتباط مستقیم موسسه با هیأت مدیره سازمان، به‌عنوان رکن سیاست‌گذار و تصمیم‌گیر، است. به عبارتی در این اساسنامه پژوهش،  شناخت، تحلیل و بررسی به عنوان یکی از الزامات سیاست‌گذاری سازمان قرار داده شده است. همچنین در این اساسنامه رکن هیأت امنا برای اداره موسسه تعریف شده که مدیرعامل سازمان تامین‌اجتماعی رییس آن است. ترکیب هیأت امنا، از دانشگاهیان و متخصصان حوزه رفاه و تامین‌اجتماعی است. یکی دیگر از ارکان بسیار اثربخش اساسنامه این موسسه، شورای پژوهشی متشکل از متخصصان حوزه رفاه و تامین‌اجتماعی است. رئیس موسسه هم در شورای پژوهشی و هم در هیأت امنا حضور دارد.
به لحاظ مالی، ارتباط موسسه با سازمان از طریق بودجه سالیانه‌ای که سازمان برای موسسه در نظر می‌گیرد تعریف شده است. اما در حال حاضر علاوه بر وجود انواع نظارت‌ها بر موسسه، ارتباط مالی ما با سازمان در قالب قراردادها است که این در مغایرت با آن چیزی است که در اساسنامه موسسه در جهت چابکی و تأمین مکفی و به موقع منابع برای موسسه در نظر گرفته شده است.
نکته اصلی در ارتباط با اساسنامه موسسه این است که هنوز کاملا از ظرفیت‌های اساسنامه در راستای فعالیت‌های موسسه استفاده نشده که شاید علت اصلی آن، منتفی شدن سازوکارهای خاص در زمان تعطیلی چند سال گذشته باشد و اینکه بخشی از توانایی مسئولان و کارکنان حال حاضر موسسه صرف این موضوع شده که مسیر حرکت موسسه را بازتعریف کنند. البته حسن نظر مسئولان سازمان در ارتباط با فعالیت این موسسه و در مجموع فعالیت‌های پژوهشی، مسئله‌ای است که نمی‌توان از آن غافل شد.

تعامل موسسه با سازمان تامین‌اجتماعی به عنوان کارفرمای اصلی شما چیست؟
در حوزه ارتباط موسسه با سازمان تامین‌اجتماعی نکات بسیاری قابل ذکر است. تعامل خوبی داریم، اما نیاز به یک سیستم دائما فعال که مسئولیت مسئله‌یابی و انتقال به موسسه را داشته باشد، کاملا احساس می‌شود. وجود این سیستم ارتباط مستقیمی با اثربخشی فعالیت‌های موسسه خواهد داشت. موضوع دیگر، دسترسی به اطلاعات مورد نیاز پژوهش‌ها است. باید به این نکته توجه داشته باشیم که کیفیت اطلاعات دریافتی از سازمان، بسیار بر انجام پژوهش اثرگذار خواهد بود اما فرایند دسترسی به اطلاعات هم‌اکنون از سوی پژوهشگران فرایندی سخت و دشوار است که این امر به زمانبری پژوهش‌ها و تأخیر در انجام به موقع آنها منجر شده است.در این زمینه شاید لزوم آرشیو کردن اطلاعات در موسسه بیشتر احساس شود.
دسترسی پژوهشگران به مصاحبه‌شوندگان سازمانی هم به‌رغم همکاری‌های بسیار گسترده مسئولان سازمان، گاهی با مشکلاتی مواجه می‌شود و لازم است سهولت بیشتری در این زمینه شاهد باشیم. موضوع دیگر اینکه گاها سازمان توجه زیادی به پژوهش‌های کاربردی دارد و این تمرکز، می‌تواند باعث کاهش توجه به مسائل بنیادی حوزه رفاه و تامین‌اجتماعی شود. با این وجود، به نظر می‌رسد با حسن نظری که در سازمان نسبت به پژوهش وجود دارد، روند پیش روی فعالیت‌های پژوهشی در حوزه‌های بنیادی، توسعه‌ای و کاربردی رو به توسعه است. ضمنا، در گذشته کتابخانه موسسه عالی پژوهش تامین‌اجتماعی به عنوان مرکز اسناد معرفی شد و قرار بر این بود که یک نسخه از تمام اسناد مربوطه در این مکان جمع‌آوری شود تا پژوهشگران به راحتی از آنها استفاده کنند و فراتر از آن، یک مرکز اسناد و کتابخانه مرجع تامین‌اجتماعی در کشور داشته باشیم که متاسفانه در حال حاضر این اتفاق نیفتاده است. انتظار این است که موسسه و سازمان به این سمت حرکت کنند که البته در این زمینه برنامه‌هایی در قالب توسعه موسسه در حال تدوین است که امید می‌رود با اجرای آنها بتوانیم به ایفای مأموریت موسسه نائل آییم.