نشست «اقتصاد سیاسی تحریم ها» با حضور دکتر محمدرضا فرزانگان برگزار شد


به گزارش روابط عمومی موسسه عالی پژوهش تأمین اجتماعی، نشست «اقتصاد سیاسی تحریم‌ها» روز شنبه 3 آذرماه با حضور دکتر محمدرضا فرزانگان در سالن اجتماعات موسسه برگزار شد.

در این نشست دکتر محمدرضا فرزانگان نتایج سه مورد از تحقیقات خود را در رابطه با تحریم‌ها و اثرات آن‌ها بر روی اقتصاد ایران ارائه کردند. این تحقیقات در قالب سه مقاله ارائه شده است که دو مورد از آن‌ها به چاپ رسیده است و یکی از آن‌ها در فرایند چاپ است.

 دکتر فرزانگان ابتدا بررسی تأثیر شوک‌های نفتی مثبت پس از برداشته شدن تحریم‌ها بر روی توزیع درآمد و اختلاف طبقاتی در ایران پرداختند. ایشان ابتدا به نمونه‌هایی از اعتراضات داخلی در زمستان 1396 اشاره کردند که باعث شد در مطبوعات بین‌المللی به نقش مدیریت، فساد اقتصادی و به‌طور اخص اختلاف طبقاتی به‌عنوان عوامل این اعتراضات موردبحث قرار گیرند. این اعتراضات نشان داد که مردمی که اعتراض داشتند بیشتر روی اختلاف طبقاتی تاکید داشتند. مطبوعات داخلی هم روی این موضوع تاکید داشتند. مواردی مانند افزایش خودکشی به دلیل مشکلات مالی و در کنار آن شکل گرفتن صفحات اینستاگرامی مانند «بچه پولدارهای تهران» به‌نوعی این اختلاف شدید طبقاتی را نشان می‌داد.

این استاد دانشگاه فیلیپس در ماربورگ آلمان در ادامه عنوان کردند که به همین دلیل موضوع اثرات افزایش درآمدهای نفتی بعد از برداشته شدن تحریم‌ها و اجرایی شدن برجام، بر روی اختلاف طبقاتی را در یک مقاله موردتوجه قرار گرفت. همچنین کانال‌های احتمالی اثرگذاری این موضوع بر اختلاف طبقاتی موردبررسی قرار گرفت.  نتایج این بررسی‌ها نشان می‌دهد که بعد از شوک‌های افزایش درآمدهای نفتی اختلافات طبقاتی در ایران بیشتر شده است .

دکتر فرزانگان در ادامه به ارائه مقاله دوم با موضوع اثرات تحریم‌ها بر روی اقتصاد سایه ایران (اقتصاد زیرزمینی) پرداختند و عنوان کردند که در اینجا هم ازنظر منطقی یک رابطه مثبت و منفی وجود دارد. ما این مسئله را به‌صورت استانی و تجربی از سال 2001 تا 2013 بررسی کردیم. بررسی‌های ما نشان می‌دهد که درجه رشد اقتصادی در اقتصاد زیرزمینی به نسبت اقتصاد رسمی کشور منفی بوده است و تحریم‌ها باعث یک فشار مضاعف بر روی اقتصاد غیررسمی ایران شده است. نه‌تنها رشد اقتصادی رسمی کشور کاهش شدید داشته است، بلکه فعالیت‌های اقتصاد سایه هم به نفع تحریم‌ها به‌صورت شدیدی تحت تأثیر منفی تحریم‌ها قرار گرفته است.

این استاد دانشگاه در ادامه مبحث سوم خود را با موضوع اثرات تحریم‌ها و نوع تحریم‌ها بر روی مخارج نظامی ایران ارائه کردند و نتایج تحقیقات خود را در این زمینه ارائه کردند. دکتر فرزانگان عنوان کردند که نتایج بررسی تاریخ تحریم‌ها در ایران نشان می‌دهد که یک درجه افزایش شدت تحریم‌ها باعث تا ۳۳ درصد کاهش مخارج نظامی ایران در بلندمدت شده است. با فرض کنترل سایر موارد، این رقم در کوتاه‌مدت تا ۲۰ درصد است. بر این اساس چه در کوتاه‌مدت و چه در بلندمدت افزایش شدت تحریم‌ها، باعث کاهش مخارج نظامی ایران می‌شود. بااین‌حال در مرحله بعدی بین تحریم‌های یک‌جانبه و چندجانبه تفاوت قائل شدیم. نتایج تحقیقات ما نشان می‌دهد که تحریم‌های یک‌جانبه اثر منفی بر روی مخارج نظامی داشته است، اما به لحاظ آماری معنی‌دار نیست؛ اما در مورد تحریم‌های چندجانبه در طولانی‌مدت تا ۷۷ درصد مخارج نظامی ایران را کاهش می‌دهند و به لحاظ آماری هم معنادار است. در کوتاه‌مدت هم همین فرضیه ثابت می‌شوند و درنتیجه در جواب مسئله اصلی مقاله شواهدی برای کاهش بودجه نظامی ایران در شرایط تحریم‌های یک‌جانبه وجود ندارد.